Κυκλοφορία του αίματος

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ

(το άρθρο αποτελεί απόσπασμα από το σχετικό κεφάλαιο 14, της “ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ” υπό GUYTON, Επιστημονικές Εκδόσεις “Γρηγόρης Παρισιάνος”, Αθήνα, 1992)

Ο σκοπός της λειτουργίας του κυκλοφορικού συστήματος είναι η εξυπηρέτηση των αναγκών των ιστών -δηλαδή η μεταφορά θρεπτικών στοιχείων προς τους ιστούς, η απομάκρυνση αχρήστων προϊόντων του μεταβολισμού, η μεταφορά ορμονών από ένα σημείο του σώματος σε άλλο και γενικά η διατήρηση του κατάλληλου περιβάλλοντος σε όλα τα υγρά των ιστών για την άριστη διαβίωση και λειτουργία των κυττάρων.

Σε μερικές, όμως, περιπτώσεις, παρουσιάζονται δυσκολίες όσον αφορά την κάτανόηση του τρόπου με τον οποίο πραγματοποιείται η ρύθμιση της αιμάτωσης σε σχέση με τις ανάγκες των ιστών, καθώς και η ρύθμιση της λειτουργίας της καρδίας και της κυκλοφορίας γενικά για την εξασφάλιση της απαιτούμενης καρδιακής παροχής και αρτηριακής πίεσης για την προώθηση του αίματος. Επίσης, ποιοί είναι οι μηχανισμοί για τη ρύθμιση του ποσού του αίματος και ποιά είναι η σχέση τους με τις άλλες λειτουργίες του κυκλοφορικού συστήματος;

ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ

Το κυκλοφορικό σύστημα, διακρίνεται στη συστηματική κυκλοφορία, και στην πνευμονική – ή μικρή – κυκλοφορία. Επειδή με τη συστηματική κυκλοφορία παρέχεται αίμα σε όλους τους ιστούς του σώματος, εκτός από τους πνεύμονες, συχνά αυτή ονομάζεται και μεγάλη, ή περιφερική κυκλοφορία.

Μολονότι το αγγειακό σύστημα σε κάθε είδους ιστό του σώματος έχει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, ορισμένες γενικές αρχές που αφορούν τη λειτουργία των αγγείων, εφαρμόζονται για όλα τα τμήματα του συστήματος.

Τα λειτουργικά τμήματα της συστηματικής κυκλοφορίας. Πριν να επιχειρηθεί η συζήτηση των λεπτομερειών που αφορούν τη λειτουργία της κυκλοφορίας, μεγάλη σημασία έχει η κατανόηση του ρόλου του καθενός από τα διάφορα τμήματά της, όπως παρακάτω:

Η λειτουργία των αρτηριών συνίσταται στη μεταφορά αίματος, υπό υψηλή πίεση, προς τους ιστούς. Γι’ αυτό το λόγο, οι αρτηρίες έχουν ισχυρά αγγειακά τοιχώματα, η δε ταχύτητα ροής του αίματος μέσα σ’ αυτές είναι μεγάλη.

Τα αρτηρίδια είναι οι τελευταίοι μικροί κλάδοι του αρτηριακού συστήματος, και λειτουργούν ως βαλβίδες ελέγχου, μέσα από τις οποίες το αίμα αφήνεται να περάσει προς τα τριχοειδή. Το αρτηρίδιο έχει ισχυρό μυϊκό τοίχωμα, το οποίο διαθέτει την ικανότητα ακόμα και για πλήρη αποκλεισμό του αυλού του, είτε τη μεγάλη διεύρυνσή του, και με αυτό τον τρόπο μπορεί να επηρεάζει, σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό, την αιμάτωση των τριχοειδών, για την εξυπηρέτηση των απαιτήσεων των ιστών.

Η λειτουργία των τριχοειδών συνίσταται στην ανταλλαγή υγρού, θρεπτικών ουσιών, ηλεκτρολυτών, ορμονών, και άλλων ουσιων, μεταξύ του αίματος και του μεσοκυττάριου υγρού. Γι’ αυτό το ρόλο, το τοίχωμα των τριχοειδών είναι πολύ λεπτό, και διαπερατό για ουσίες με σχετικά μικρό μοριακό βάρος.

Τα φλεβίδια, μέσα στα οποία το αίμα διοχετεύεται από τα τριχοειδή, συνδέονται βαθμιαία μεταξύ τους, για να σχηματίσουν μεγαλύτερες φλέβες.

Οι φλέβες λειτουργούν ως αγωγοί για την επαναφορά του αίματος από τους ιστούς προς την καρδιά, αλλά, και ως σημαντικές αποθήκες αίματος. Επειδή η πίεση μέσα στο φλεβικό σύστημα είναι πολύ χαμηλή, το τοίχωμα των φλεβών είναι λεπτό. Μολαταύτα, αυτό το τοίχωμα περιέχει πολλές λείες μυϊκές ίνες, γεγονός που επιτρέπει τη συστολή είτε τη χάλασή τους, με αποτέλεσμα να λειτουργούν και ως αιματαποθήκες για μικρό ή μεγαλύτερο, ποσό αίματος, ανάλογα με τις ανάγκες του σώματος.

Το περιεχόμενο αίμα στα διάφορα τμήματα του κυκλοφορικού συστήματος. Το μεγαλύτερο μέρος από το ολικό ποσό του αίματος περιέχεται μέσα στις φλέβες της συστηματικής κυκλοφορίας. Από το Σχήμα 14 -1 προκύπτει ότι, περίπου 84070 από ολόκληρο το ποσό του αίματος στο σώμα περιέχεται μέσα στη συστηματική (μεγάλη) κυκλοφορία, δηλαδή 64% στις φλέβες, 13% στις αρτηρίες και 7% στα αρτηρίδια και στα τριχοειδή της συστηματικής κυκλοφορίας. Στην καρδιά περιέχονται τα 7% του αίματος, στα δε αγγεία των πνευμόνων περιέχονται τα 9%. Το εκπληκτικότερο είναι το πολύ μικρό ποσό του αίματος που περιέχεται στα τριχοειδή της συστηματικής κυκλοφορίας. Και, όμως, σ’ αυτή ακριβώς τη θέση είναι που επιτελείται η σημαντικότερη λειτουργία της συστηματικής κυκλοφορίας, δηλαδή η ανταλλαγή ουσιών μεταξύ του αίματος και των ιστών.

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Μολονότι οι λεπτομέρειες της κυκλοφορικής λειτουργίας συχνά είναι πολύπλοκες, υπάρχουν τρεις βασικές αρχές, οι οποίες διέπουν όλες τις λειτουργίες του συστήματος. Αυτές είναι οι ακόλουθες:

Η αιμάτωση κάθε ιστου του σώματος ρυθμίζεται σχεδόν πάντοτε με ακρίβεια ως προς τις απαιτήσεις του ιστου. Κατά τη λειτουργία των ιστών απαιτείται πολύ μεγαλύτερη αιμάτωση σε σύγκριση με την αιμάτωση ηρεμίας τους, πολλές φορές 20 ως 30 φορές μεγαλύτερη. Όμως, η καρδιά φυσιολογικά δεν μπορεί να αυξήσει την καρδιακή παροχή περισσότερο από τέσσερις ως επτά φορές.
Κατα συνέπεια, δεν είναι δυνατή η απλή αύξηση της αιμάτωσης σε ολόκληρο το σώμα όταν ένας συγκεκριμένος ιστός απαιτεί αυξημένη αιμάτωση.
Αντίθετα, τα αγγεία της μικροκυκλοφορίας στον κάθε ιστό σταθμίζουν συνεχώς τις ανάγκες του, όπως τη διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων και τη συσσώρευση άχρηστων προϊόντων του μεταβολισμού, και με τη σειρά τους ρυθμίζουν την τοπική αιμάτωση με μεγάλη ακρίβεια, στο επίπεδο που απαιτείται για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα του ιστού.
Επίσης, η νευρκή ρύθμιση της κυκλοφορίας παρέχει επιπρόσθετες ειδικές υπηρεσίες σε ό, τι αφορά τη ρύθμιση της αιμάτωσης.

Η καρδιακή παροχή ρυθμίζεται, κατά κύριο λόγο, από την τοπική αιμάτωση των ιστών. Όταν το αίμα διέρχεται από την αγγειακή κοίτη ενός ιστού επανέρχεται αμέσως με τις φλέβες προς την καρδιά. Ευτυχώς η καρδιά ανταποκρίνεται προς την αυξημένη αυτή επάνοδο αίματος με την άντληση ολόκληρου σχεδόν αυτού του ποσού του αίματος αμέσως προς τις αρτηρίες από τις οποίες και είχε προέλθει. Δηλαδή, σ’ αυτή την περίπτωση, η καρδιά ενεργεί σαν αυτόματο, που ανταποκρίνεται προς τις απαιτήσεις των ιστών. Δυστυχώς, όμως, η καρδιά δεν είναι τέλεια σε ό,τι αφορά αυτή της την απάντηση. Γι’ αυτό το λόγο, συχνά απαιτείται βοήθεια με τη μορφή ειδικών νευρικών ώσεων, για την προσαρμογή της αντλητικής της λειτουργίας προς τις ανάγκες των ιστών.

Γενικά, η αρτηριακή πίεση ρυθμίζεται ανεξάρτητα από τη ρύθμιση της τοπικής αιμάτωσης και της καρδιακής παροχής. Το κυκλοφορικό σύστημα είναι εφοδιασμένο με ένα εξαιρετικά εκτεταμένο σύστημα για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Για παράδειγμα, εάν σε οποιοδήποτε χρόνο η πίεση ελαττώνεται κάτω από το φυσιολογικό της μέσο επίπεδο τω,ν 100 mm Hg περίπου, προκαλείται, μέσα σε δευτερόλεπτα, η κινητοποίηση ολόκληρης συστοιχίας από νευρικά αντανακλαστικά, με τα οποία πραγματοποιείται ολόκληρη σειρά από μεταβολές στην κυκλοφορία, με στόχο την αποκατάσταση της αρτηριακής πίεσης στο φυσιολογικό της επίπεδο. Στις μεταβολές αυτές περιλαμβάνονται η αύξηση της δύναμης της συστολής της καρδιάς, η αγγειοσυστολή των μεγάλων φλεβικών αιματαποθηκών για την παροχή περισσότερου αίματος προς την καρδιά, καθώς και η γενικευμένη αγγειοσυστολή των περισσότερων αρτηριδίων σε ολόκληρο το σωμα, με συνέπεια την εκτροπή μεγαλύτερου ποσού αίματος προς το αρτηριακό δέντρο. Στη συνέχεια, σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, ωρών ή και ημερών, οι νεφροί διαδραματίζουν επιπρόσθετο μείζονα ρόλο στη ρύθμιση της πίεσης, τόσο με την έκκριση ορμονών για τη ρύθμιση της πίεσης, όσο και με τη ρύθμιση του ολικού όγκου του αίματος.

Η σημασία της ρύθμισης της πίεσης είναι ότι με αυτό τον τρόπο οι μεταβολές της αιμάτωσης σε μια περιοχή του σώματος δεν μπορούν να επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την αιμάτωση σε άλλες περιοχές του σώματος, γιατί η πίεση προσφοράς του αίματος και για τις δύο περιοχές δεν αφήνεται να μεταβληθεί σε μεγάλο βαθμό.

Και έτσι, σε περίληψη, οι ανάγκες των τοπικών ιστών εξυπηρετούνται από το κυκλοφορικό σύστημα. 

Advertisements
This entry was posted in Φυσιολογία Οργανισμού and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Μία απάντηση στο Κυκλοφορία του αίματος

  1. Παράθεμα: Τρόποι δράσης της Ρεφλεξολογίας | Reflexology Gr

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.